Eeuwige, nou ziet u eens,
uw volk liegt niet.....
een korte schets over Joodse humor: witzen
Het wrange en harde joodse lot in de
afgelopen eeuwen, vaak zo moedig gedragen, heeft wellicht juist
daardoor een bitterzoete vrucht voortgebracht: de joodse witz, de
joodse variant van de grap.
De gewone grap kent de ontknoping, de ontmoeting in het verhaaltje
van twee onverwachte factoren, die een soort ontsporing in ons verwachtingspatroon
veroorzaakt, die, gevoegd bij een scheut van het verbodene of een
flirt met het taboe (aldus ongeveer Freud), leidt tot het vrijkomen
van opgespaarde energie, het lustgevoel van de lach.
Dat heeft de witz ook, maar er komen nog factoren bij:
de geschiedenis van een volk met zijn heel eigen cultuur en religie,
dat vele eeuwen als minderheid heeft moeten dealen met onderdrukking,
vervolging en ontbering.
En tegelijk hebben eeuwen van talmoedische opvoeding en rabbijns
redeneren bij joden een apart plezier in taalspel gekweekt en een
speciaal gevoel voor absurde logica getrained.
Het schrijnen van die joodse geschiedenis
klinkt in de witz altijd min of meer door.
De witz weet door de ontlading in de lach het harde lot te relativeren
en de pijn te transformeren en daardoor dragelijk te maken.
De witz is het wapen van de jood tegen de absurditeit van de omringende
samenleving, tegen de schijnbaar onontkoombare ernst van zijn situatie,
maar verschafte ook een manier om met zijn eigen joodse wereld om
te gaan, zoals bijvoorbeeld met de strengheid van de religieuze
levensvoorschriften en met de eigenaardigheden van zijn religie.
De witz komt uit het hart, maar is gescherpt door uit het lood gekantelde
talmoedische logica. De witz kent de mens en zijn ondeugd door en
door en de beste witzen bevatten altijd een vleugje echte wijsheid.
Een paar van de betere, merendeels
eigentijdse, witzen die op mijn weg zijn gekomen bied ik hierbij
aan.
De eerste is eigenlijk geen witz,
maar als fenomeen vermeld ik hem, het is een grap met een merkwaardige
achtergrond: in een oorspronkelijke midrasj (verhalende religieuze
uitleg) biedt de Eeuwige de Tora aan aan diverse volken die hem
afwijzen. Het joodse volk neemt het juk van de Tora wel aan. Deze
midrasj is in de onderstaande grap vervormd en verkromd naar het
stereotiep van de jood als altijd uit op financieel voordeel. Het
is dus eigenlijk een antisemitische grap geworden. Maar als je hem
als jood onder joden vertelt kan het net.
geboden
God heeft een paar geboden bedacht en Hij gaat ermee op pad.
Eerst komt Hij bij de Fransen en zegt: 'Ik heb een mooi gebod voor
jullie.' 'Wat is het voor een gebod?' vragen de Fransen. God zegt:
'Jullie mogen niet vreemdgaan, niet echtbreken.' 'Nee,' zeggen die
Fransen, 'dat is niets voor ons. Zo'n gebod nemen wij niet aan.'
'Oké,' zegt God en vertrekt.
Hij komt bij de Duitsers en zegt: 'Hoor eens jongens, ik heb een
gebod voor jullie. Gij zult niet doden.' 'Nee,' roepen die Duitsers,
'dat is flauwekul. Daar luisteren wij niet naar.' Enigszins wanhopig
gaat God verder.
Dan komt Hij bij de joden aan en zegt: 'Ik heb een gebod voor jullie.'
'O ja?' vragen de joden, 'en wat kost het? 'Niets,' zegt God, 'het
kost jullie helemaal niets.' 'Prachtig,' zeggen de joden, 'doe er
dan maar tien.'
Deze tweede grap ademt ook nog de sfeer van geld en Tora, maar ja,
hij is toch leuker.
wonderen
Een rabbi, een priester en een dominee spraken elkaar over de wonderen
die ze hadden meegemaakt.
De priester vertelde over een verschrikkelijke sneeuwstorm waarin
hij verdwaald was geraakt. Hij bad tot God, en voorwaar, de sneeuwstorm
hield op en op vijf meter zag hij zijn huis liggen.
De dominee had ook iets dergelijks meegemaakt: hij was in zijn bootje
op het meer, toen een hevige storm losbrak. Golven van vijf meter
hoog bedreigden hem en de boot stond op het punt te kapseizen. Hij
bad tot God en zowaar, de storm ging liggen en hij voer rustig de
haven in.
De Rabbi had ook zoiets meegemaakt: Op Sjabbat, toen hij op terugweg
was van sjoel naar huis zag hij een bundel van 50-eurobiljetten
op straat liggen. Natuurlijk mocht hij die bundel niet aanraken,
want het was sjabbat en dan mag geld niet worden aangeraakt. Maar
hij bad tot God en overal om hem heen was het Sjabbat, maar voorwaar,
vijf meter om hem heen was het opeens donderdag.
antisemitisme is natuurlijk een bron geweest voor vele witzen.
voor het eerst
Yankele loopt op zondagmiddag op een Pools landweggetje. Een Poolse
boerenknecht komt uit de kerk hem tegemoet en slaat hem plotseling
met één flinke vuistslag neer. Yankele krabbelt overeind
en vraagt verbijsterd: Waarom deed je dat?
De knecht antwoordt: jullie hebben Christus vermoord…
Yankele: maar dat is tweeduizend jaar geleden!
Knecht: maar ik hoorde het net in de kerk voor het eerst.
goed nieuws!
Meneer Cohen zit op een bankje en leest een rechtse en anti-joodse
krant. Opvallend is een artikel zichtbaar met een antisemitische
kop. Cohens beste vriend, meneer Polak, loopt langs, ziet het artikel
en stopt geschrokken.
Polak: wat zie ik nou? Die krant kan je toch niet gaan lezen, lees
het NIW, dan weet je genoeg!
Cohen: die staat vol met verhalen over antisemitisme, problemen
in Israel, problemen in de Joodse Kille (gemeente); ik lees liever
goed nieuws. In deze krant staat dat de Joden al het geld bezitten,
dat ze alle banken in handen hebben, dat ze de media controleren,
dat de joden in Hollywood de dienst uitmaken; allemaal goed nieuws!
Religieuze verplichtingen schuren vaak met het alledaagse leven
en verleidingen liggen overal op de loer, goede daden zijn een plicht
(mitswe) maar altijd lokt het eigen belang. En als de overtreding
niet te ontkennen is weet de optimist ergens ook wel de deugd te
ontdekken.
probleem
Meneer Cohen komt bij de Rabbijn: Ik zit met een probleem, vanavond
begint Jom Kippoer (Grote Verzoendag) met de Kol Nidre-dienst, maar
er is ook de Europacupfinale Ajax - AC Milan op TV. Wat moet ik
doen?
De Rabbijn: heb je een videorecorder? Cohen: ja
De Rabbijn: maar dan kan je het toch opnemen?
Cohen (hoopvol): de hele dienst?....
mitswe
Kleine Sally komt hijgend de kamer binnen: Papa, op straat loopt
een arme man te roepen.
Ik wil graag een mitswe doen door die man te helpen. Mag ik hem
een euro geven?
Papa:"Natuurlijk mag jij dat, lieve jongen. Hier is een euro,
ga er maar gauw op af.
Na zo`n 20 minuten komt Sally terug.
Papa: ik ben trots op jou, Sal. Je hebt een goed hartje. Je zult,
met g-ds hulp,
een uitstekende joodse man worden. Maar wat riep die man precies?
Sally: hij riep:"heerlijke ijsjes, een euro per stuk."
eerlijk
't Is sjabbat en meneer Cohen loopt op straat een sigaret te roken.
Hij komt de rabbijn tegen, die zegt: Dag Ies, gut sjabbes,
ik zie dat je een sigaret rookt.
Cohen: inderdaad.
Rabbijn: maar het is sjabbat.
Cohen: dat is waar.
Rabbijn: je weet toch, dat je op sjabbat niet rookt!
Cohen: dat weet ik al veertig jaar.
De rabbijn heft de handen en slaat de ogen ten hemel en zegt:
Eeuwige, nou ziet u eens, uw volk liegt niet.....
zelfgenoegzaamheid is altijd een dankbaar mikpunt, ook in deze
‘wijze’ witz
lieve vrouw
Meneer Cohen dacht aan zijn vrouw, hoe goed was die voor hem geweest
en wat een boffer dat hij haar had getroffen....
Hij bad tot de Eeuwige en vroeg, "Waarom heeft u haar zo'n
goed hart gegeven?"
De Eeuwige antwoordde, "Opdat jij van haar zou kunnen houden,
mijn zoon."
"En waarom heeft U haar zo'n knap uiterlijk gegeven?"
"Opdat jij van haar zou kunnen houden, mijn zoon."
"En waarom heeft u haar zo'n goede kok gemaakt? "
"Opdat jij van haar zou kunnen houden, mijn zoon."
Meneer Cohen dacht hierover na.
Toen zei hij, "Ik wil niet ondankbaar wezen of zo, maar waarom
hebt u haar zo dom gemaakt?"
"Opdat zij van jou zou kunnen houden, mijn zoon."
Als speciale uitweg werd de joden altijd het christendom voorgehouden
en vele witzen hebben dat tot onderwerp.
antiek
Moos ligt op zijn sterfbed en vraagt aan Saar: haal de pastoor ik
wil toch katholiek sterven.
Saar wil deze laatste wens niet negeren en haalt de pastoor. Deze
komt en houdt een crucifix voor het gezicht van Moos en vraagt:
Moos, wat is dit?
Moos zegt met een zucht: zwaar antiek…
Deze is in het Jiddisch:
assekurirt
Wen Mussolini is gekumen zu der macht, hot di itali'enische assekurazje-geselschaft
»dschenerali« baschlossn zu kindikn ale jidische ba'amtn.
Hot ober in der Lemberger opteilung gearbet a jid, der ssame fe'iksster
agent. Lost im der direktor rufn un leigt im for:
-Ir darft sich blois schmadn un demolt wet ir konen blaibn ojf aier
posstn.
-Gut -sogt der agent noch a kurzn jischew-hadass. -Schikt nochn
galach! -
Der galach geit arajn in kabinet un der direktor wart in foder-zimer.
'ss fargeit a scho, zwei scho ...
Erscht arum draj a sejger kumt aroiss fun kabinet der farschwizter
galach un im geit noch mit a schtralndik-zufridenern ponem der agent.
Der direktor loift im antkegn:
-Zi kon ich aich gratulirn? Zi sent ir schoin getoift?
-Ich getoift ? ! -entfert der agent. -'ss cholemt sich mir afile
nischt! ...
Der galach is assekurirt! ...
(uit: Salcia Landmann: Jüdische Anekdoten und Sprichworter)
vertaald: Toen Mussolini aan
de macht kwam besloot de Italiaaanse verzekeringsmaatschappij 'Generali'
alle joodse werknemers te ontslaan. Nu werkte op de afdeling 'Lemberg'
een Jood, die een uiterst bekwame verzekeringsagent was. De directeur
laat hem roepen en stelt hem voor:
- je hoeft je alleen maar te laten dopen en je kan je baan houden
De agent denkt even na en zegt:
- Goed, stuur maar een priester.
De priester gaat het kamertje binnen en de directeur wacht in het
voorvertrek. Een uur gaat voorbij, twee uur ... Pas na drie uur
komt een bezwete priester naar buiten en achter hem aan de agent
met een stralend tevreden gezicht.
De directeur komt hem tegemoet:
- Kan ik je feliciteren? Ben je al gedoopt?
- Ik gedoopt, antwoordt de agent, dat komt in mijn dromen nog niet
op! ... Maar de priester is verzekerd! ...
En dan de Joodse moeders, daarover
zijn de witzen oneindig, hier zijn er drie:
mij
Een joodse moeder schept op tegen een andere moeder over haar zoon.
‘Ach mijn Iesje, het gaat zo goed met hem. Als kind van twee
sprak hij al vier talen, op zijn vierde speelde hij Mozart op de
piano, las Grieks en Latijn, op zijn twintigste promoveerde hij
in de biochemie, hij is nu professor aan de Harvard University in
New York, heeft een flat in Manhattan, zo groot als een voetbalveld,
en vijf keer per week gaat hij naar een psychiater, die nog gestudeerd
heeft bij een leerling van Freud en weet je waar hij het over heeft,
de schat??? …..
Over mij !…..
ontbijt
Bram vertelde aan zijn psychiater: “Ik had een rare droom
vannacht, ik zag mijn moeder, maar het viel me op dat ze uw gezicht
had. Ik was hevig ongerust en werd onmiddellijk wakker en kon niet
weer in slaap komen. Ik bleef maar liggen denken tot ik om zeven
uur opstond. Ik at snel een geroosterd boterhammetje en sloeg een
kopje koffie achterover en kwam direct hierheen. Help me alsjeblieft
en legt u me de betekenis van deze droom uit!’
De psychiater zweeg een tijd en dacht diep na. Toen zei hij:
’Een geroosterd boterhammetje en een kopje koffie, noem je
dat een ontbijt!?...
Oi
Drie Joodse moeders zitten bij elkaar.
"Oi", zucht de een.
"Oi" zucht de ander
"Hè ", zegt de derde, "we hebben nog zo afgesproken
dat we het niet over onze kinderen zouden hebben..".
En als toepasselijk slot van deze bondige bloemlezing de Majieach
(Messias), eind goed, al goed. Jodendom is doortrokken met verlangen
naar de Masjieach.
Maarr …..r als de welvaart eindelijk een keer heeft toegeslagen,
wat dan?
Masjieach
Rabbijn Goldberg stormt zijn huis in en roept:
Rivka, Rivka, ik heb net doorgekregen, over twee weken komt de masjieach!
Rivka: Oj gewalt, waarom net nu, we hebben net ons nieuwe huis afbetaald,
nieuw bankstel gekocht en een moderne keuken laten installeren...
Rabbijn: Ach Rivka, je moet denken, we hebben Farao overleefd, Haman,
Bergen Belsen, de Masjieach overleven we ook wel...
En moge de witz en dat speciale
joodse gevoel voor humor de welvaart overleven, omein!
hier
nog wat andere witzen:
The
Kindergarten Class
One day at kindergarten the teacher said to the class of 5-year-olds,
"I'll give $5 to the child who can tell me who was the most famous
man who ever lived."
A little Irish boy put his hand up and said, "It was St. Patrick."
The teacher said, "Sorry Sean, that's not correct."
Then a little Scottish boy put his hand up and said, "It was St.
Andrew."
The teacher replied, "I'm sorry, Hamish, that's not right either."
Finally, a little Jewish boy raised his hand and said, "It was Jesus
Christ."
The teacher said, "That's absolutely right, Marvin. Come up here
and
I'll give you the $5." As the teacher was giving Marvin his money,
she said, "You know, Marvin, since your're Jewish, I was very surprised
you said 'Jesus Christ'."
Marvin replied, "Well, in my heart I knew it was Moses, but business
is business."
seminar
Rabbijn Goldberg moet laatst met een aantal andere rabbijnen spreken
op een seminar.
Het eerste betoog was niet bepaald boeiend en de zaal liep half
leeg. Bij de tweede spreker was het niet veel beter en nog eens
de helft liep weg. De derde spreker brak het record in saaiheid
en vrijwel iedereen die er nog was liep weg, er bleef nog een man
zitten en de beurt was aan rabbijn Goldberg om te spreken. De Rabbijn
zei tegen zijn overgebleven eenkoppig publiek:
Ik ben blij nog iemand onder mijn gehoor te hebben; mag ik u danken
dat u bent blijven zitten.
De man antwoordde:
U hoeft mij niet te bedanken, ik ben de volgende spreker.
moe en
dorstig
Een Fransman, een Duitser en een Jood zijn verdwaald in de woestijn
en zijn al dagen aan lopen.
De Fransman zegt, "Ik ben moe en heb dorst. Ik moet wat wijn
hebben."
De Duitser zegt, "Ik ben moe en heb dorst. Ik moet wat bier
hebben."
De Jood zegt, "Ik ben moe en heb dorst. Ik moet diabetes hebben."
hulp
Meneer Cohen komt bij de rabbijn en zegt: mijn vriend zit in zware
financiele problemen. Kan de kehille hem geen handje helpen?
De rabbijn: maar waarom komt hij zelf niet?
Cohen: hij schaamt zich rot...
De rabbijn: maar hij kan toch doen alsof hij een vriend is, die
het voor hem vraagt?....
Hu
is He (engels, ingezonden)
Fred
approached John. "Hello John, I heard you know Hebrew"?
"Yes I do."
replied John.Fred: I was wondering what the Hebrew for he is?
John: Hu.
Fred: Not any one in particular, I just wanted to know what is he?
John: Hee is she.
Fred: Who?
John: No, Hu is he.
Fred: I thought you said he is she?
John: Yes, that is correct.
Fred: What is correct?
John: Hee is she.
Fred: I have no idea what you said. Who is she?
John: No, hu is he.
Fred: I dont want to know who he is, now I want to know what she
is in
Hebrew?
John: Hee.
Fred: He Who?
John: Yes that is correct. But, hee is she.
Fred: Who is she?
John: No, Hu is he.
Fred: Why do you keep asking me "who is he"?
John: I thought you were asking me what he is in Hebrew?
Fred: Me?
John: That is who.
Fred: Who is me?
John: No, Hu is he, mee is who.
Fred: I don't want to know who you are, I want to know who is he?
John: That is correct.
Fred: But, I have no idea what I am saying.
John: But you say it so well.
Fred: Who me?
John: Why are you asking me who he is?
Fred: No, I am asking you what is he.
John: Hee is she.
Fred: Who is she?
John: No, hu is hee.
Fred: I am very lost. Me is who? Who is he? He is She?
John: Very good, you said that very well.
Fred: What did I say?
John: Mee is who, hu is he and hee is she.
Fred: Well if you must know, you are crazy, I don't know who he
is and if
she is a he, I sure don't want to know her?
meer
engels-joodse
humor
Moses
Ten
year old Mikey, was asked by his mother what he had learned in Vacation
Bible School.
"Well,
Mommy, our teacher told us how God sent Moses behind enemy lines
on a rescue mission to lead His Chosen People out of Egypt.
When he got to the Red Sea, he had his engineers build a pontoon
bridge and all the people walked across safely.
Then he used his cell phone to call headquarters for reinforcements.
They called in an air strike of the Israeli Air Defense to take
out the bridge and all the Israelites were saved."
"Now,
Mikey, is that really what your teacher taught you?" his mother
asked.
"Well,
no, Mom. But if I told it the way the teacher did, you'd never believe
it!"
The dream (bron:
www.awordinyoureye.com,
massa's humor, waaronder echt goede
Moshe was taking to his psychiatrist.
"I had a weird dream recently," he says. "I saw my
mother but then I noticed she had your face. I found this so worrying
that I immediately awoke and couldn't get back to sleep. I just
stayed there thinking about it until 7am. I got up, made myself
a slice of toast and some coffee and came straight here. Can you
please help me explain the meaning of my dream?"
The psychiatrist kept silent for some time, then said, "One
slice of toast and coffee? Do you call that a breakfast?"
moeders en
zonen
Drie
Joodse moeders zitten bij Del Cavi in Amsterdam en praten over hun
zonen (waarover anders?) en hoeveel die van hun houden. Selma zegt:
"Weet je die Chagall die in mijn woonkamer hangt? Mijn zoon
Arnie heeft die voor mijn 75ste verjaardag gekocht. Wat een schat
toch en zo goed voor zijn moeder.
Renee zegt: "Dat is tot daaraan toe. Die Mercedes van mij,
die kennen jullie toch? Van mijn zoon Bernard gekregen voor Moederdag,
da's pas een jongen die van zijn moeder houdt...."
Roos zegt: "Dat is nog niets. Kennen jullie mijn zoon Ronny?
Hij is in psychoanalyse bij de bekende psychiater dr. Spielvogel,
vijf keer per week gaat ie daarnaartoe. En waar praat ie over? Mij!..."
cohen*
Een
nieuw lid van de liberaal-joodse gemeente gaat na afloop van de
dienst naar de rabbijn en vraagt:
"Ik zou graag cohen willen worden. Wat moet ik daarvoor doen?"
Rabbijn: "Je kan het niet worden door iets te doen"
Nieuw lid: "Ik doe een donatie van 10.000 euro"
Rabbijn: "Zo werkt dat niet"
Nieuw lid: "Ik heb er wat voor over. Ik betaal de broodnodige
restauratie van de sjoel"
Rabbijn: "Dat helpt echt niet"
Nieuw lid: "Vooruit. Honderd duizend euro"
Rabbijn: "Neenee. Maar waarom wilt u roch zo graag cohen worden?
Nieuw lid: "Mijn vader was het, mijn grootvader was het, mijn
overgrootvader was het ..."
*
Cohen is in
hebrew "priest" and families know usually when they descend
from original priests. Still male members have some prerogatives,
obligations and duties in the service and outside
The
rabbi and his friends
A
rabbi, a priest, and a minister were talking one day. The priest
told of an occasion when he was caught in a snowstorm so terrible
that he couldn't see a foot in front of him. He was completely confused,
unsure even of which direction he needed to walk. He prayed to God,
and miraculously, while the storm continued for miles in every direction,
he could clearly see his home 20 feet away.
The minister told a similar story. He had been out on a small boat
when a heavy storm struck. There were 20-foot high waves, and the
boat was sure to capsize. He prayed to God, and, while the storm
continued all around, for several feet in each direction, the sea
calmed, and the minister was able to return safely to port.
The rabbi, too, had such a story. One Shabos morning, on the way
home from his Shul, he saw a very thick wad of £20 notes in
the gutter. Of course, since it was Shabbat, the rabbi wasn't able
to touch the money. So he prayed to God, and everywhere, for miles
in every direction, it was still Shabbat, but for 10 feet around
him, it was Thursday.
wie van
de drie
Een priester, een rabbijn en een dominee willen weten wie het beste
in zijn werk is. Ze gaan ieder afzonderlijk het bos in, vinden een
beer en proberen hem te bekeren. Later komen ze bij elkaar en de
priester begint: Toen ik de beer vond, las ik hem voor uit de catechismus
en besprenkelde hem met wijwater. Volgende week doet hij zijn eerste
communie.
Ik vond een beer bij de rivier, zegt de dominee en preekte hem Gods
woord. De beer was zo gefascineerd dat ik hem mocht dopen. Ze kijken
allebei de rabbijn aan, die helemaal in het gips zit. Achteraf bekeken,
zegt hij, had ik misschien beter niet met de besnijdenis moeten
beginnen!
beroep
Een jood beklaagt zich voor de districhtsrechtbank in Stanislau:
hij heeft beroep aangetekend maar in lange tijd nog niets gehoord.
De gerechtsdienaar zegt:
- waarom dring je voor. Jullie Joden hebben Jezus Christus aan het
kruis geslagen!
Zegt de Jood:
- Jammer dat hij geen beroep heeft aangetekend bij de Stanislauer
districtsrechtbank! Dan had hij nu nog geleefd! (uit: Salcia
Landmann: Jüdische Anekdoten und Sprichworter)
net gehoord
Een Jood loopt op zondag op een Pools langweggetje. Hij komt een
jonge boerenknecht tegen, die hem pardoes een dreun verkoopt zonder
een woord te zeggen. De Jood krabbelt overeind en vraagt verbijsterd:
- Waar heb ik dat aan te danken?
- Jullie Joden hebben Jezus Christus aan het kruis geslagen! antwoordt
de knecht.
- Dat is toch allemaal tweeduizend jaar geleden!
- Maar ik heb het net voor het eerst in de kerk gehoord, zegt jonge
knaap.
meer
humor www.awordinyoureye.com
do
you know a good jewish witz? ken
je een goeie Joodse witz? ››
